یادگیری و روش‌های تقویت آن

آشنایی با روش‌های تقویت مهارت یادگیری

اگر از معلمان و والدین و حتی برخی از دانش‌آموزان راهنمایی بخواهید در مورد بهترین روش یادگیری، توصیه‌های زیادی دریافت خواهید کرد. برخی از این موارد بر اساس تجربه شخصی خود – آنچه برای آنها کارآمد است – برخی بر اساس آنچه دیده اند برای دانش آموزان کار می کند و برخی برگرفته از تحقیقات است.
بندیکت کری در کتاب خود “چگونه یاد می گیریم – حقیقت شگفت انگیز درباره زمان، کجا و چرا اتفاق می افتد” نکاتی را بر اساس تحقیقات علمی ارائه می دهد. مهم ترین آن ها این است که ظرفیت مغز خود را برای یادگیری افزایش دهید. در ادامه این مقاله از خود ساخته نیز مفهوم یادگیری را توضیح می‌دهیم و سپس ۳ روش ایجاد مهارت یادگیری را بیان می‌کنیم.

تعریف یادگیری

یادگیری صرفا مختص محیط‌های آموزشی نیست. تقریبا هر کاری که می‌کنیم نتیجه چیزی است که در گذشته آموخته‌ایم. مثلا در کودکی یاد می‌گیریم که غذا بخوریم، توجه دیگران را به خود جلب کنیم، چهاردست‌وپا راه برویم و روی پای خود بایستیم. وقتی هم که بزرگ‌تر می‌شویم، طیف وسیعی از مهارت‌ها را می‌آموزیم.
یادگیری فرایندی مستمر است که از تولد شروع می‌شود و تا زمان مرگ ادامه می‌یابد، فرایندی که در آن از تجربیات خود برای مواجهه با موقعیت‌های جدید و ایجاد روابط استفاده می‌کنیم.
بیشتر چیزها را تصادفی و در طول زندگی می‌آموزیم، مثلا با خواندن روزنامه، تماشای برنامه‌های خبری، صحبت‌کردن با دوستان و همکاران یا تجربیات غیرمنتظره. بسیاری از تجربیات در زندگی فرصتی را برای یادگیری فراهم می‌کنند و ما انتخاب کنیم که از آنها چیزی بیاموزیم یا خیر. این یادگیری تجربی با روش‌های رسمی‌تر مانند تربیت (training)، منتورینگ، مربیگری و تدریس متفاوت است، زیرا همه آنها نوعی ساختار دارند و آموزش برنامه‌ریزی‌شده‌ای هستند که تسهیلگر (facilitator) به پیشبردشان کمک می‌کند.
تدریس، تربیت و سایر انواع یادگیری ساختارمند فعالیت‌هایی هستند که در آنها یک نفر چیزی را به دیگری می‌آموزد، ولی مهارت یادگیری یعنی خود فرد چیزی را یاد می‌گیرد.
یادگیری بسیار فراتر از تفکر است. یادگیری شامل کل شخصیت ماست یعنی حواس، احساسات، شهود، باورها، ارزش‌ها و اراده. اگر اراده‌ای برای یادگیری نداشته باشیم، چیزی یاد نمی‌گیریم و اگر چیزی بیاموزیم، باید به شکلی تغییر کنیم. اگر یادگیری تفاوتی در ما ایجاد نکند، فقط تفکرات و ایده‌هایی تصادفی خواهد بود که در آگاهی ما شناور شده‌اند.
یادگیری باید نیازی شخصی را برآورده کند. تشخیص اینکه یکی از نیازهای ما برطرف شده است موجب می‌شود بفهمیم یادگیری ما ارزشمند و موفق بوده است یا خیر.

اصول مهم یادگیری

• افراد زمانی بهتر یاد می‌گیرند که با احترام با آنها رفتار شود و تحقیر نشوند.
• در صورت امکان، باید میان موقعیت یادگیری و تجربه مثبتی در گذشته ارتباط برقرار شود. این امر نیازمند خودآگاهی یادگیرنده و درک و همدلی از سوی تسهیلگر است. تجربه‌های منفی گذشته می‌توانند مانع یادگیری شوند، مثلا کسانی که از مدرسه متنفرند نمی‌توانند حضور در محیط کلاس را تحمل کنند.
• در صورت امکان، یادگیرنده باید در برنامه‌ریزی برای فعالیت‌های یادگیری شرکت داشته باشد. باید یادگیرنده را به‌سمتی سوق داد که خودجوش هدف‌گذاری کند، زیرا موجب بهبود تعهد و انگیزه می‌شود و مشارکت را افزایش می‌دهد. تسهیلگر باید هنگام شروع دوره یا جلسه، انتظارات یادگیرنده را ارزیابی کند تا بتواند او را به هدف‌گذاری تشویق کند.
• زمانی بهتر یاد می‌گیریم که محیط فیزیکی ما راحت باشد. در موقعیت‌های گروهی، وجود محیط عاطفی و حمایتی مثبت نیز مهم است. افراد زمانی بهترین یادگیری را دارند که می‌توانند با سایر اعضای گروه معاشرت کنند و تعامل داشته باشند.
• تعامل با تسهیلگر اهمیت زیادی دارد. افراد باید بتوانند به آنچه می‌آموزند واکنش نشان دهند، سوال بپرسند و نظراتشان را بیان کنند. به‌طور کلی، در موقعیت‌های گروهی باید اعضای ساکت‌تر را باملایمت تشویق کنیم که نظرات خود را بیان کنند.
• فعالیت‌ها و مطالب باید متنوع باشند و سبک‌های یادگیری گوناگون را پوشش دهند تا یادگیرنده راحت‌تر علاقه و انگیزه خود را حفظ کند.
• پاداش‌های فوری موثرند. اگر نتیجه یا پاداش مشخص باشد و در طول یادگیری یا بلافاصله پس از آن ارائه شود، افراد بهتر یاد می‌گیرند.
• خودارزیابی و تمرین انعکاسی (reflective practice) مهم است. تمرین انعکاسی توانایی تأمل درباره اعمال خود برای درگیرشدن در فرایند یادگیری مستمر است. باید یادگیرندگان را تشویق کرد که درباره آموخته‌های خود تامل کنند و به روش‌های گسترش دانش خود بیندیشند.

چرخه یادگیری PACT

چرخه یادگیری PACT

یادگیری چرخه‌ای تکرارشونده شامل فرایندهایی ادامه‌دار است. چرخه یادگیری عمومی با کلمه اختصاری PACT نشان داده می‌شود.
مراحل چرخه یادگیری PACT عبارت‌اند از:
۱. به‌دست‌آوردن (Procure): دانش (نظریه) یا توانایی (مهارت) جدید به دست می‌آید.
۲. به‌کارگرفتن (Apply): دانش یا مهارت جدید به‌شکلی به کار گرفته می‌شود.
۳. سنجیدن (Consider): نتایج استفاده از دانش یا مهارت جدید ارزیابی یا سنجیده می‌شود.
۴. تبدیل‌کردن (Transform): بر اساس ارزیابی انجام‌شده، دانش یا توانایی اصلی تغییر می‌کند.
سپس این چرخه ادامه می‌یابد و تکرار می‌شود.
چرخه PACT نشان می‌دهد که یادگیری فرایندی تکرارشونده است؛ با رشد ما یادگیریمان تکامل می‌یابد و از دانش اولیه برای درک مفاهیم بعدی استفاده می‌کنیم. معمولا اصول اولیه موضوع یا مهارتی را یاد می‌گیریم و سپس تا سطوح متوسط، پیشرفته و تخصصی آن پیشرفت می‌کنیم. در هر مرحله از دانش و تجربه‌ای استفاده می‌کنیم که قبلا کسب کرده‌ایم تا دانش، تجربه یا ترفندهای بیشتری را فرا بگیریم و چرخه یادگیری را تکرار می‌کنیم.

ظرفیت یادگیری

ظرفیت یادگیری هر فرد با دیگری متفاوت است و به انگیزه، شخصیت، سبک یادگیری و آگاهی فرد به فرایندهای یادگیری بستگی دارد. تلاش برای آگاهی به فرایندهای یادگیری یعنی «آگاهی از چگونه آموختن.» مثلا اغلب در دانشگاه مهارت‌هایی مانند نحوه یافتن اطلاعات و استفاده درست از آن اطلاعات به دانشجویان تدریس می‌شوند.

روش‌های تقویت مهارت یادگیری

وقتی هدف کسب تخصص باشد، استراتژی‌های یادگیری مهم‌تر از هوش هستند. مارسل وینمن (Marcel Veenman) دریافت که هنگام آموختن چیزی جدید، کسانی که به‌دقت تفکرات خود را تحلیل می‌کنند از کسانی با IQ بسیار بالا هم پیشی می‌گیرند. بر اساس پژوهش او، برای رسیدن به تسلط تمرکز بر چگونگی درک مسائل ۱۵درصد مهم‌تر از هوش ذاتی است.
در ادامه ۳ روش را معرفی کرده‌ایم که با به‌کارگیری‌شان می‌توانیم مهارت یادگیری را تقویت کنیم.

۱. تعیین اهداف

یادگیری موثر را می‌توان به نوعی مدیریت پروژه تشبیه کرد. برای رسیدن به تخصص ابتدا باید اهدافی در دسترس تعیین کنیم. سپس باید برای رسیدن به آن اهداف استراتژی‌هایی را ایجاد کنیم.
داشتن رویکردی هدفمند برای یادگیری به ما کمک می‌کند که بر تمام احساسات منفی مرتبط با کسب تخصص غلبه کنیم، احساساتی مانند:
• من به‌اندازه کافی خوب نیستم؛
• موفق نمی‌شم؛
• اگر اشتباه کنم چی؟
ایرادگرفتن از خود تا حدی طبیعی است. البته آلبرت بندورا (Albert Bandura)، روان‌شناس و استاد دانشگاه استنفورد، می‌گوید که این نوع احساسات منفی می‌توانند به‌سرعت توانایی یادگیری چیزهای جدید را از ما بگیرند.
در ضمن اگر برنامه‌ای با اهداف مشخص داشته باشیم، تعهد بیشتری هم خواهیم داشت. تحقیقات زیادی در این زمینه انجام شده‌اند که نشان می‌دهند افرادی که اهداف مشخص دارند بهتر از کسانی عمل می‌کنند که آرزوهای مبهمی دارند. افراد با تعیین هدف می‌توانند راحت‌تر احساسات خود را مدیریت و مهارت یادگیری‌شان را تقویت کنند.

۲. فکرکردن درباره فکرکردن

اندیشیدن درباره تفکر یا فراشناخت برای تقویت مهارت یادگیری
فراشناخت (Metacognition) در یادگیری بسیار مهم است. روان‌شناسان فراشناخت را «فکرکردن درباره فکرکردن» تعریف می‌کنند. به‌طور کلی فراشناخت یعنی بیشتر توجه کنیم که چطور دانسته‌هایمان را می‌دانیم و از خودمان بپرسیم:
• آیا واقعا چنین عقیده‌ای دارم؟
• می‌توانم آن را برای دوستی توضیح بدهم؟
• اهدافم چه هستند؟
• آیا به دانش بیشتری نیاز دارم یا به تمرین بیشتری؟
فراشناخت در بسیاری از متخصصان آموزش‌دیده به‌آسانی ایجاد می‌شود. وقتی فردی متخصص ابعاد مختلف مسئله‌ای را بررسی می‌کند، زیاد می‌اندیشد که آن مسئله چگونه بیان یا توصیف شده است. او معمولا حس می‌کند که جوابش معقول است یا نه.
البته «فکرکردن درباره فکرکردن» فقط مختص متخصصان نیست. یکی از بزرگ‌ترین مشکلات یادگیری این است که افراد به‌اندازه کافی درگیر فراشناخت نمی‌شوند و از خودشان نمی‌پرسند آیا واقعا مهارت یا دانشی را کسب کرده‌اند یا نه.

۳. تامل درباره یادگیری خود

در یادگیری نوعی تضاد وجود دارد؛ برای درک یک مسئله یا مفهوم باید آن را رها کنیم. یعنی وقتی از مسئله‌ای فاصله می‌گیریم، بیشتر درباره آن می‌آموزیم. مثلا درباره مسئله‌ای با همکارمان بحث می‌کنیم و چند ساعت بعد و در حال شستن ظرف‌ها بهترین استدلال‌ها به ذهنمان می‌رسد یا راهنمای نرم‌افزاری را می‌خوانیم و بخش زیادی از آن را زمانی می‌فهمیم که راهنما را بسته‌ایم و کنار گذاشته‌ایم.
تامل برای یادگیری و درک مسائل مفید است. این نوع تامل نیازمند آرامش است، مثلا گوشه‌ای در سکوت مشغول نوشتن مقاله‌ای می‌شویم یا زیر دوش با خودمان حرف می‌زنیم. به این حالت آرامش شناختی (cognitive quiet) می‌گویند، یعنی لحظه‌ای تفکر و تأمل در سکوت برای غرق‌شدن در نوعی گفت‌وگوی متمرکز با خود.
خواب نمونه جالبی از این نوع تأمل است. هنگام چرت‌زدن یا خواب عمیق می‌توانیم دانشمان را سامان‌دهی کنیم. مطالعه جدیدی نشان داده است که خواب خوب شبانه زمان تمرین‌کردن را تا ۵۰ درصد کاهش می‌دهد.
مفهوم «آرامش شناختی» نشان می‌دهد که چرا هنگام استرس، عصبانیت یا تنهایی کسب مهارت دشوار است. وقتی احساسات در مغزمان موج می‌زنند، نمی‌توانیم به چیزی دقت و درباره‌اش تامل کنیم. البته در بعضی از موقعیت‌های دراماتیک و پرخطر می‌توانیم چیزهای ساده را یاد بگیریم، مثلا شماره‌تلفنی را به خاطر بسپاریم، ولی برای به‌دست‌آوردن درک عمیق باید آرامش ذهنی داشته باشیم.

ظرفیت یادگیری

۹ تکنیک برای افزایش ظرفیت یادگیری

تکنیک هایی که در کتاب بندیکت کری آمده به این شرح است:
۱. روال یادگیری، مکان ها و مطالب خود را تغییر دهید
بسیاری از دانش آموزان زمان و مکان مشخصی برای مطالعه دارند. با این حال تحقیقات نشان داده است که تغییر مکان مطالعه شما – در خانه در اتاقی متفاوت، در مدرسه، در کتابخانه – می تواند یادگیری را بهبود بخشد. به روشی مشابه، گاهی اوقات تغییر زمان مطالعه و موادی که استفاده می‌کنید – لپ‌تاپ، خودکار و کاغذ، صحبت کردن در یک ضبط صوت – نیز باعث افزایش یادگیری می‌شود.
۲. شب را خوب بخوابید
اما زمان خواب خود را بسته به آنچه در حال یادگیری هستید تغییر دهید. اگر می‌خواهید حقایقی مانند نام‌ها، فرمول‌ها و تاریخ‌ها را یاد بگیرید، زود به رختخواب بروید و صبح زود بخوابید. سپس زود بیدار شوید و آنچه را که روز قبل یاد گرفته اید مرور کنید.
خوابی که تفکر خلاق و مهارت های حرکتی را به بهترین نحو تقویت می کند، صبح قبل از بیدار شدن اتفاق می افتد. بنابراین برای یادگیری این مهارت ها بهتر است کمی دیرتر از حد معمول به رختخواب بروید و کمی بخوابید.
۳. برای خود زمان مطالعه در نظر بگیرید
انجام دو جلسه مطالعه یک ساعته بهتر از یک جلسه دو ساعته بدون وقفه است. اگر امروز یک ساعت انجام دهید، فردا یک ساعت دیگر بیشتر به خاطر خواهید آورد، به خصوص اگر در طول شب خواب مناسبی داشته باشید (نکته ۲ را ببینید).
۴. خواندن شب امتحانی
این یک تاکتیک آخرین راه حل است و ثابت شده است که در کوتاه مدت کار می کند، بنابراین احتمالاً در امتحان بهتر عمل خواهید کرد. اما دراز مدت چیز زیادی را به خاطر نخواهید آورد. مغز شما فقط پس از اینکه فراموشی اتفاق افتاده باشد، خاطرات طولانی مدت می سازد. این شبیه به ماهیچه ای است که برای وزنه زدن کمی آن نیاز به ورزش دارد تا قوی تر شود.
۵. از خودتان آزمون بگیرید
این یک تکنیک یادگیری قوی و اثبات شده است. شما می توانید خود را با تلاش برای به خاطر سپردن مطالبی که یاد می گیرید، یا با صدای بلند برای خود یا کسی که آماده گوش دادن است توضیح دهید. می توانید از دوستان خود بخواهید که شما را امتحان کنند. یکی از مزایا این است که شما می توانید بازخورد فوری دریافت کنید، چه درست باشد چه اشتباه.
۶. در کلاس یادداشت بردارید و آنها را مرور کنید
اما منفعل نباشید. کلمه به کلمه یادداشت برداری نکنید و فقط به آنها نگاه کنید یا متن هایلایت شده را مرور کنید. این کمک زیادی به یادگیری شما نخواهد کرد.
یادداشت برداری فعال باشید. سعی کنید از نکات مهم کلاس یادداشت برداری کنید سپس بدون نگاه کردن به یادداشت ها آنها را بازنویسی کنید. این کار حافظه شما را سخت تر می کند و بلافاصله آنچه را که نمی دانید به شما نشان می دهد.
۷. در حین مطالعه نگران استراحت های کوتاه یا حواس پرتی نباشید
دانشمندان یادگیرنده می‌دانند که یک استراحت کوتاه زمانی که در تلاش برای حل مشکلی هستید که در آن گیر کرده‌اید، یکی از بهترین راه‌ها برای موفقیت است. وقتی استراحت می کنید، مغز شما به طور ناخودآگاه و بدون تحمیل ایده های از پیش تعیین شده ای که ممکن است داشته باشید، به کار روی مشکل ادامه می دهد.
۸. جلسات آموزشی ایجاد کنید که در آن زمینه های دانش یا مهارت ها را با هم ترکیب کنید
وقتی روی یادگیری یک چیز در یک زمان تمرکز می کنید، این سریع ترین راه برای به دست آوردن یادگیری است، اما می تواند محدودیتی بر میزان یادگیری ایجاد کند.
اختلاط حوزه های دانش در یک جلسه – به عنوان مثال کار بر روی ریاضیات، سپس تاریخ، و سپس ساخت یک ارائه پاورپوینت در مورد نجوم در یک جلسه آموزشی، درک شما را در مورد همه آنها بهتر از زمانی که از جلسه برای یک حوزه دانش به تنهایی استفاده می کنید، بیشتر می کند.
۹. ظرفیت مغز خود را برای یادگیری افزایش دهید
هشت نکته اول واقعاً در مورد چگونگی به دست آوردن بهترین نتیجه از “ظرفیت یادگیری” فعلی مغز است. منظور از “ظرفیت یادگیری” ساختار فیزیکی مغز شما است، از جمله تمام شبکه های عصبی که تعیین می کنند چقدر خوب می توانید فکر کنید. حافظه، توجه، سرعت پردازش و توانایی توالی ایده‌ها. تصور کنید اگر بتوانید توانایی مغز خود را برای انجام بهتر آن کارها افزایش دهید چقدر خوب می شود. به لطف تحقیقات اخیر علوم اعصاب و تبدیل آن به طیف وسیعی از برنامه های آموزشی مغز، همه ما اکنون توانایی بهبود ظرفیت یادگیری خود را داریم.

سخن پایانی

خوشبختانه یادگیری آموختنی است. اگر مطالب را سریع می‌خوانید و درک می‌کنید به این معنی نیست که از دیگران باهوش‌تر هستید، بلکه به این معنی است که می‌دانید چطور باید مطالب را درک کنید. با تعیین آگاهانه اهداف یادگیری، فکرکردن درباره فکرکردن و تأمل درباره یادگیری خود در زمان‌های مناسب می‌توانید یادگیرنده بهتری شوید.

اگه لذت بردی برای دوستات از طریق این دکمه ها بفرست.

همیشه پیگیر آموزش باش

دیدگاه

در بحث‌‌ پیرامون این مقاله شرکت کنید!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دریافت لینک دانلود